Thảo dược giúp cải thiện mất ngủ cho bà con lớn tuổi

Chào bà con,

Mất ngủ, khó ngủ, ngủ không sâu giấc, hay tỉnh giữa đêm là tình trạng mà Tuấn tôi gặp rất nhiều khi thăm khám cho bà con, nhất là người trung niên và cao tuổi. Có người nằm mãi không ngủ được, có người vừa chợp mắt đã giật mình tỉnh dậy, sáng ra thì đầu óc nặng nề, người mệt mỏi, ăn uống cũng kém đi. Tình trạng này kéo dài không chỉ làm bà con suy nhược mà còn khiến tinh thần bứt rứt, nóng nảy, hay quên.

Với 20 năm gắn bó cùng Y học cổ truyền, Tuấn tôi nhận thấy rằng muốn cải thiện giấc ngủ thì không nên chỉ chăm chăm ép cho ngủ bằng mọi giá, mà phải xem cơ thể đang mất cân bằng ở đâu. Theo Đông y, giấc ngủ liên quan nhiều đến tâm, tỳ, can, thận; khi khí huyết không điều hòa, tâm thần không yên thì giấc ngủ sẽ bị ảnh hưởng. Bởi vậy, việc dùng đúng thảo dược giúp cải thiện mất ngủ, kết hợp ăn uống và nghỉ ngơi điều độ, thường sẽ giúp bà con ngủ yên hơn một cách tự nhiên.

Tại sao bà con lớn tuổi dễ bị mất ngủ?

Tuấn tôi chia sẻ với bà con thế này, tuổi càng cao thì cơ thể càng suy giảm dần. Khí huyết không còn sung mãn như trước, tạng phủ cũng yếu đi, vì vậy giấc ngủ thường bị ảnh hưởng. Có người mất ngủ do suy nhược lâu ngày, có người do lo nghĩ nhiều, có người lại do cơ thể nóng trong, tâm phiền, bứt rứt trong người nên đêm đến rất khó yên giấc.

Trong Đông y, mất ngủ thường gặp ở một số thể trạng như:

• Tâm tỳ hư: người mệt, ăn kém, hay lo nghĩ, ngủ chập chờn.
• Tâm thận không giao hòa: bứt rứt, nóng lòng bàn tay bàn chân, ngủ ít, hay mê man.
• Can khí uất: dễ cáu gắt, thở dài, ngực sườn khó chịu, đêm trằn trọc.
• Âm huyết hư: người gầy yếu, hoa mắt, tim hồi hộp, khó ngủ kéo dài.

Cho nên, cùng là mất ngủ nhưng không phải ai cũng dùng giống ai. Tuy vậy, trong đời sống hằng ngày, có một số vị thuốc nam khá lành tính, dễ dùng, phù hợp với nhiều bà con bị mất ngủ nhẹ, ngủ không sâu giấc hoặc thần trí chưa được thư thái.

Những thảo dược giúp cải thiện mất ngủ bà con có thể tham khảo

Tuấn tôi nói thật với bà con, trong các cây thuốc quen thuộc quanh ta có nhiều vị giúp an thần, dưỡng tâm, làm dịu tinh thần rất tốt. Với trường hợp mất ngủ nhẹ, mới chớm hoặc mất ngủ do căng thẳng, lo nghĩ nhiều, bà con có thể dùng những vị dưới đây để hỗ trợ.

1. Tâm sen

Tâm sen chữa mất ngủ là cách dân gian nhiều bà con đã biết từ lâu. Theo Đông y, tâm sen có vị đắng, tính mát, đi vào tâm, có tác dụng thanh tâm, trừ phiền, an thần. Những người hay nóng trong, bứt rứt, tâm phiền, ngủ không yên, ngủ hay mê, dùng tâm sen đúng cách thường thấy dễ chịu hơn.

Tuấn tôi thường nhắc bà con rằng tâm sen hợp với người có biểu hiện nóng, phiền táo, trong người bồn chồn. Còn người quá lạnh bụng, hay đi ngoài lỏng, người yếu nhiều thì không nên dùng quá tay.

Cách dùng đơn giản:

• Lấy khoảng 3 đến 5g tâm sen khô.
• Rửa nhanh cho sạch bụi.
• Hãm với nước sôi trong khoảng 10 đến 15 phút.
• Uống ấm vào buổi chiều tối, không nên uống quá đặc.

Nếu bà con mới dùng lần đầu thì nên dùng lượng ít trước, theo dõi cơ thể rồi mới tăng dần. Tuấn tôi không khuyên uống quá nhiều vì vị đắng, tính mát, dùng sai cách có thể làm người mệt hơn.

2. Lá vông nem

Lá vông nem giúp ngủ ngon là một vị thuốc nam rất gần gũi ở nhiều vùng quê. Đông y dùng lá vông để an thần, làm dịu thần trí, hỗ trợ giảm bồn chồn, khó ngủ, hay trằn trọc. Với bà con lớn tuổi, nhất là người khó ngủ vì thần kinh căng, đêm nằm suy nghĩ nhiều, lá vông là một vị rất đáng lưu tâm.

Trong kinh nghiệm của Tuấn tôi, lá vông hợp với những người ngủ chập chờn, đêm khó vào giấc, hay tỉnh giấc nửa đêm. Dùng đều trong một thời gian ngắn, kết hợp nghỉ ngơi hợp lý, giấc ngủ thường êm hơn.

Cách dùng:

• Dùng 15 đến 20g lá vông tươi, hoặc 8 đến 12g lá khô.
• Rửa sạch, cho vào ấm cùng khoảng 500 đến 700ml nước.
• Sắc nhỏ lửa còn chừng 250 đến 300ml.
• Chia uống 1 đến 2 lần trong ngày, nên uống lần cuối trước khi ngủ.

Bà con nào thích cách dân dã hơn có thể dùng lá vông nấu canh với lượng vừa phải. Cách này nhẹ nhàng, dễ dùng, phù hợp với người lớn tuổi.

3. Lạc tiên

Lạc tiên trị mất ngủ là vị thuốc mà Tuấn tôi đánh giá rất lành, dễ dùng và khá phù hợp với nhiều người. Theo Đông y, lạc tiên có tác dụng dưỡng tâm, an thần, giúp tinh thần thư thái hơn. Người hay lo nghĩ, mất ngủ do phiền muộn, ngủ không sâu, dễ tỉnh giữa đêm rất nên tham khảo vị này.

Nhiều bà con ở quê còn gọi lạc tiên là dây nhãn lồng. Cây này mọc nhiều, dễ kiếm. Nếu dùng đúng cách, đều đặn, bà con thường thấy bớt hồi hộp, đầu óc dịu hơn và dễ chợp mắt hơn vào buổi tối.

Cách dùng phổ biến:

• Lấy 20 đến 30g lạc tiên khô, hoặc lượng tươi gấp đôi.
• Rửa sạch, cho vào ấm với khoảng 700ml nước.
• Sắc còn khoảng 300ml.
• Chia uống trong ngày, nên dùng vào chiều và tối.

Nếu bà con bị mất ngủ lâu ngày, có thể phối hợp lạc tiên với một ít lá vông và tâm sen theo tỷ lệ vừa phải. Cách phối hợp này thường giúp tăng tác dụng an thần, nhưng vẫn cần dùng điều độ.

4. Táo nhân

Trong Đông y, táo nhân là vị thuốc thường được dùng cho người ngủ kém, hay mơ nhiều, tim hồi hộp, dễ giật mình. Vị này thiên về dưỡng tâm, giúp thần trí được nuôi dưỡng tốt hơn. Bà con nào mất ngủ kéo dài, cơ thể lại hơi suy, tinh thần không yên, có thể rất hợp với táo nhân.

Với nhiều người lớn tuổi, ngủ ít không hẳn vì nóng trong mà do cơ thể suy nhược, huyết kém, tâm không được nuôi dưỡng đầy đủ. Lúc đó, dùng các vị an thần mà vẫn có tính nuôi dưỡng như táo nhân thường sẽ phù hợp hơn.

Cách dùng:

• Dùng 8 đến 12g táo nhân sao thơm nhẹ.
• Sắc với khoảng 500 đến 600ml nước.
• Đun còn khoảng 250 đến 300ml, uống ấm trước giờ ngủ.

Vị này thường được dùng trong bài thuốc phối hợp hơn là dùng đơn lẻ kéo dài. Nếu bà con mất ngủ kèm hồi hộp, hay quên, mệt mỏi, nên cân nhắc dùng theo hướng dẫn của người có chuyên môn Đông y.

5. Long nhãn

Long nhãn không chỉ là thứ quả khô để ăn mà trong Đông y còn được dùng để dưỡng tâm tỳ, bổ huyết, an thần. Người ăn ngủ kém, đầu óc mệt mỏi, tim đập nhanh, ngủ chập chờn, hay quên, sắc mặt nhợt nhạt thường dùng vị này khá hợp.

Tuấn tôi thấy long nhãn đặc biệt phù hợp với bà con lớn tuổi bị mất ngủ trong tình trạng cơ thể suy, ăn kém, mệt sức sau ốm hoặc lao lực kéo dài. Đây là kiểu mất ngủ không phải do thực nhiệt mà do hư yếu, nên cần vừa dưỡng vừa an thần.

Cách dùng:

• Lấy 10 đến 15g long nhãn.
• Có thể nấu cùng nước hoặc chưng với lượng nước vừa đủ.
• Dùng vào buổi tối, không nên ăn quá ngọt nếu bà con đang kiêng đường.

Long nhãn có vị ngọt, tính ôn nhẹ, vì thế bà con đang đầy bụng, nóng trong nhiều hoặc đang tiêu hóa kém thì không nên dùng quá nhiều.

Gợi ý bài nước uống thảo dược giúp ngủ ngon

Nếu bà con hỏi Tuấn tôi rằng nên bắt đầu từ đâu cho đơn giản, thì tôi thường gợi ý những cách dùng nhẹ nhàng, dễ làm tại nhà. Với người mất ngủ mức độ nhẹ, có thể dùng một trong các cách sau:

Cách 1: Trà tâm sen dịu thần

• 3g tâm sen
• Hãm với 200 đến 250ml nước sôi
• Uống ấm vào buổi tối

Cách 2: Nước lạc tiên hỗ trợ ngủ sâu

• 20g lạc tiên khô
• Sắc với 700ml nước còn 300ml
• Chia làm 2 lần uống trong ngày

Cách 3: Phối hợp lạc tiên, lá vông, tâm sen

• 15g lạc tiên
• 8g lá vông
• 3g tâm sen
• Sắc cùng 700ml nước, lấy khoảng 300ml
• Uống ấm vào chiều tối

Tuấn tôi lưu ý thật với bà con rằng, bài nào cũng vậy, nên dùng từ từ, theo dõi phản ứng của cơ thể. Không phải cứ cho thật nhiều là tốt. Dùng thảo dược mà nóng vội quá thì dễ phản tác dụng.

Dùng thảo dược thế nào để đạt hiệu quả tốt hơn?

Trong 20 năm làm nghề, Tuấn tôi thấy có một điều rất rõ: nhiều bà con dùng đúng cây thuốc nhưng dùng sai cách nên hiệu quả không được như mong muốn. Muốn cải thiện mất ngủ bằng thảo dược, bà con cần nhớ mấy điều sau.

Dùng đúng thời điểm

Phần lớn các vị an thần nên dùng vào chiều tối hoặc trước khi đi ngủ một thời gian. Không nên uống sát giờ nằm quá nếu cơ thể chưa kịp hấp thu, cũng không nên uống quá muộn làm đêm phải thức dậy đi tiểu nhiều lần.

Dùng đều trong một thời gian nhất định

Thảo dược không phải cứ uống một hôm là ngủ ngon ngay. Có người hợp thì 3 đến 5 ngày thấy đỡ, có người cần 1 đến 2 tuần mới cải thiện dần. Bà con nên kiên trì, nhưng cũng phải biết lắng nghe cơ thể mình.

Kết hợp sinh hoạt điều độ

Dùng thuốc mà tối nào cũng thức khuya, ăn quá no, uống trà đặc hoặc suy nghĩ nhiều thì rất khó cải thiện. Bà con nên cố gắng ngủ đúng giờ, trước khi ngủ nên để đầu óc thư thái, không tranh luận căng thẳng, không lo nghĩ quá nhiều.

Bà con nên làm gì thêm để dễ ngủ hơn?

Tuấn tôi vẫn thường dặn người bệnh rằng, muốn ngủ ngon thì không chỉ trông vào mỗi cây thuốc. Cơ thể cần được nuôi dưỡng và điều hòa toàn diện. Bà con có thể áp dụng thêm những điều rất đơn giản sau đây:

• Ăn tối vừa phải, không ăn quá no.
• Buổi tối tránh trà đặc, cà phê, rượu mạnh.
• Ngâm chân nước ấm trước khi ngủ khoảng 15 đến 20 phút.
• Xoa hai lòng bàn tay, xoa vùng trán, day nhẹ hai bên thái dương để thư giãn.
• Giữ phòng ngủ yên tĩnh, thoáng và đủ ấm.
• Ban ngày vận động nhẹ nhàng, đi bộ chậm, tập thở, tập dưỡng sinh.

Nhiều bà con chỉ cần ngâm chân nước ấm đều đặn, kết hợp uống nước lạc tiên hoặc lá vông một thời gian là đã thấy dễ ngủ hơn nhiều rồi. Những cách này tưởng đơn giản nhưng lại rất hợp với người lớn tuổi.

Những lưu ý quan trọng khi dùng thảo dược chữa mất ngủ

Dù là thuốc nam chữa mất ngủ hay các vị an thần dân gian, bà con cũng không nên dùng tùy tiện. Tuấn tôi nhắc kỹ mấy điều này để bà con dùng cho an toàn:

• Không nên phối hợp quá nhiều vị thuốc cùng lúc nếu không hiểu rõ tính vị của từng loại.
• Người cơ thể quá yếu, ăn uống kém kéo dài, mất ngủ triền miên nhiều tháng nên được thăm khám để xác định đúng thể bệnh.
• Nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh khác, bà con nên thận trọng khi dùng thêm thảo dược.
• Phụ nữ mang thai, người huyết áp quá thấp, người đi ngoài lỏng kéo dài không nên tự ý dùng các vị có tính mát quá nhiều.
• Nếu dùng 1 đến 2 tuần mà không cải thiện, hoặc mất ngủ kèm hồi hộp nhiều, sút cân, đau đầu nặng, chóng mặt nhiều thì nên đi khám sớm.

Lời Tuấn tôi nhắn bà con

Giấc ngủ quý lắm bà con ạ. Ngủ được thì người mới khỏe, đầu óc mới minh mẫn, ăn uống mới ngon miệng, tinh thần mới thoải mái. Với những trường hợp mất ngủ nhẹ, mới khởi phát hoặc do lo nghĩ nhiều, bà con có thể tham khảo các thảo dược giúp cải thiện mất ngủ như tâm sen, lá vông nem, lạc tiên, táo nhân, long nhãn. Đây đều là những vị thuốc quen thuộc, gần gũi, nếu dùng đúng cách sẽ hỗ trợ giấc ngủ khá tốt.

Tuy nhiên, Tuấn tôi cũng nói thật rằng, mất ngủ kéo dài thường không đơn giản chỉ là chuyện của riêng một đêm. Muốn cải thiện bền vững thì cần nhìn vào gốc rễ là khí huyết, tạng phủ và nếp sinh hoạt hằng ngày. Bà con đừng quá sốt ruột. Cứ điều chỉnh từng chút một, dùng thảo dược cho đúng, sinh hoạt điều độ hơn, giữ tinh thần nhẹ nhàng hơn, giấc ngủ rồi cũng sẽ cải thiện dần.

Tuấn tôi khuyên nên giữ đúng tinh thần của Đông y: chữa bệnh phải thuận tự nhiên, điều hòa từ bên trong, không nóng vội, không ép cơ thể. Có như vậy thì sức khỏe mới bền, giấc ngủ mới sâu và yên được.