Dưỡng sinh theo mùa: Tuấn tôi hướng dẫn bà con “thuận trời – hợp người” để khỏe quanh năm

Bà con thân mến,

Cơ thể mình giống cái cây. Mùa nào thì cây ấy phải “ăn nắng – uống mưa” theo mùa đó mới bền. Con người cũng vậy. Dưỡng sinh theo mùa là cách sống và tập luyện sao cho hợp thời tiết, hợp khí hậu, để khí huyết lưu thông, ngủ ngon, ăn tốt, xương khớp đỡ đau, ít ốm vặt. Tuấn tôi làm nghề hơn 20 năm, thấy bà con nào biết điều chỉnh thói quen theo mùa thì sức khỏe ổn định hơn hẳn, đặc biệt là người lớn tuổi.

Vì sao bà con nên dưỡng sinh theo mùa?

Thời tiết thay đổi thì cơ thể cũng thay đổi. Mùa nóng, người dễ mất nước, bứt rứt, ngủ kém. Mùa lạnh, gân cốt co lại, xương khớp đau hơn, huyết áp dễ dao động. Mùa ẩm, nhiều bà con bị nặng người, phù nhẹ, đầy bụng, dị ứng da. Nếu mình vẫn tập một kiểu, ăn ngủ một kiểu quanh năm, thì dễ “lệch nhịp” với thiên nhiên.

Dưỡng sinh theo mùa giúp bà con:

• Giữ khí huyết vận hành êm, ít mệt mỏi
• Ổn định giấc ngủ theo thời tiết
• Giảm đau nhức xương khớp khi trở trời
• Bảo vệ đường hô hấp khi hanh khô hoặc lạnh
• Hạn chế rối loạn tiêu hóa khi nóng ẩm

Tuấn tôi nói đơn giản: mình “thuận mùa” thì cơ thể đỡ phải gồng lên chống chọi.

Nguyên tắc chung: 4 chữ bà con nhớ giúp Tuấn tôi

Dù mùa nào, bà con cứ bám 4 nguyên tắc này là ít sai:

1. Ngủ đúng: mùa nóng ngủ sớm, tránh thức khuya; mùa lạnh giữ ấm khi ngủ.
2. Ăn vừa: không quá no, không bỏ bữa; ăn theo mùa, tránh đồ gây kích thích quá mức.
3. Tập đều: 15–30 phút/ngày, chậm – mềm – không gồng.
4. Giữ ấm/giữ mát đúng cách: nóng thì mát vừa, lạnh thì ấm kỹ, tránh “lạnh đột ngột”.

Và một điều quan trọng: mồ hôi ra vừa phải là tốt. Ra mồ hôi quá nhiều thì mất sức, dễ tụt huyết áp, dễ cảm.

Dưỡng sinh mùa xuân: “Mở” cơ thể, thông khí huyết, dưỡng gan

Mùa xuân cơ thể hay gặp gì?

Xuân trời ẩm, thay đổi thất thường. Bà con hay gặp:

• Mệt mỏi, uể oải, buồn ngủ
• Dị ứng, mẩn ngứa, mề đay khi nồm ẩm
• Đau đầu, căng cổ vai gáy
• Ăn kém, đầy bụng do ẩm

Cách dưỡng sinh mùa xuân Tuấn tôi khuyên

Vận động: ưu tiên “khai thông” nhẹ nhàng

• Đi bộ chậm 15–25 phút
• Vươn vai, mở ngực, xoay eo nhẹ
• Xoa bóp vùng cổ vai gáy, xoa lòng bàn chân trước ngủ

Thở: tập thở sâu để “mở lồng ngực”

• Hít vào bằng mũi 1–4 nhịp
• Thở ra 1–6 nhịp
• Làm 10–15 vòng, ngày 1–2 lần

Ăn uống: thanh nhẹ, ấm bụng

• Ưu tiên món luộc, hấp, canh ấm
• Hạn chế đồ lạnh, nước đá (đặc biệt người dạ dày yếu)
• Người hay dị ứng khi nồm ẩm: giảm đồ tanh, đồ cay nóng quá mức

Lưu ý cho bà con lớn tuổi: sáng sớm mùa xuân dễ lạnh ẩm, nếu khớp đau thì tập sau khi mặt trời lên, tránh tập lúc sương nhiều.

Dưỡng sinh mùa hè: “Dưỡng tâm”, chống mất nước, giữ giấc ngủ

Mùa hè cơ thể hay gặp gì?

Nóng bức làm nhiều bà con:

• Bứt rứt, khó ngủ, hay cáu
• Mồ hôi ra nhiều, mệt, tụt sức
• Huyết áp dao động, hồi hộp
• Tiêu hóa yếu do ăn đồ lạnh nhiều

Cách dưỡng sinh mùa hè

Vận động: nhẹ, ngắn, tránh nắng gắt

• Tập 10–20 phút vào sáng sớm hoặc chiều muộn
• Tránh tập giữa trưa; tránh tập nơi bí, thiếu gió
• Động tác phù hợp: vươn người, xoay khớp, bước tại chỗ, dưỡng sinh chậm

Thở và thư giãn: “hạ nhiệt” hệ thần kinh

• Ngồi thẳng lưng, thả lỏng vai
• Hít 1–4, thở 1–6
• Khi thở ra, tưởng tượng “xả nóng” ra ngoài
• 5–10 phút là đủ, không cần lâu

Uống nước: đúng cách để không “đuối”

• Uống rải đều cả ngày, đừng đợi khát mới uống
• Tránh uống quá nhiều một lúc (dễ đầy bụng)
• Người ra mồ hôi nhiều: có thể dùng nước ấm, nhấp từng ngụm

Ăn uống: mát vừa, không làm “lạnh bụng”

• Hạn chế nước đá, đồ quá lạnh
• Ăn thanh đạm, tăng rau quả theo khả năng tiêu hóa
• Người hay đầy bụng: giảm đồ chiên rán, giảm ăn khuya

Lưu ý quan trọng: mùa hè nhiều bà con tắm muộn, bật quạt mạnh thốc vào người đang ra mồ hôi → rất dễ cảm lạnh, đau cổ vai gáy. Tuấn tôi khuyên: sau tập nghỉ 10–15 phút cho mồ hôi ráo rồi mới tắm.

Dưỡng sinh mùa thu: “Dưỡng phổi”, chống hanh khô, giữ da và họng

Mùa thu cơ thể hay gặp gì?

Thu hanh khô, ngày nóng đêm lạnh, bà con dễ:

• Khô họng, ho khan, rát cổ
• Da khô, ngứa, nứt nẻ
• Táo bón do thiếu nước, ăn ít rau
• Người nhạy cảm dễ viêm xoang, viêm họng

Cách dưỡng sinh mùa thu

Vận động: đều đặn, vừa sức

• Đi bộ chậm 20–30 phút
• Tập động tác mở ngực, nâng tay, kéo giãn lưng
• Tập xong giữ ấm vùng cổ

Thở: ưu tiên thở mũi, làm ấm đường hô hấp

• Hít vào bằng mũi chậm, cảm nhận không khí đi qua mũi
• Thở ra dài hơn hít vào
• 10 phút/ngày giúp “êm phổi – êm ngực” hơn

Ăn uống: thêm ẩm, thêm ấm

• Uống nước ấm rải đều
• Tăng món canh, cháo, hầm
• Hạn chế đồ cay nóng quá mức nếu đang khô họng

Chăm cổ họng – mũi:

• Sáng ngủ dậy súc miệng nước ấm
• Giữ ấm cổ khi ra gió
• Người viêm xoang: tránh ngồi điều hòa lạnh phả thẳng mặt

Dưỡng sinh mùa đông: “Tàng” để giữ sức, bảo vệ thận, giữ ấm xương khớp

Mùa đông cơ thể hay gặp gì?

Lạnh làm gân cốt co lại, bà con hay:

• Đau nhức xương khớp, cứng người buổi sáng
• Huyết áp dễ tăng, tay chân lạnh
• Dễ cảm lạnh, viêm họng, ho
• Ngủ nhiều nhưng vẫn mệt (do khí huyết kém lưu thông)

Cách dưỡng sinh mùa đông

Vận động: khởi động kỹ, tập “ấm dần”

• Tuyệt đối không ra ngoài tập khi người còn lạnh run
• Khởi động 5–7 phút: xoa tay, xoa mặt, xoay cổ vai, xoay gối
• Sau đó mới đi bộ hoặc tập dưỡng sinh 15–20 phút

Bài tập hợp mùa đông (Tuấn tôi hay hướng dẫn):

• Xoa hai lòng bàn tay cho nóng, áp lên mắt 10–15 giây
• Xoa tai, vành tai 30–50 lượt
• Xoa thắt lưng hai bên 1–2 phút
• Xoa gối (hai bàn tay ôm gối, xoa vòng tròn) 1 phút mỗi bên

Những động tác này giúp ấm người, dễ chịu khớp.

Thở: thở sâu nhưng không hít lạnh đột ngột

• Nếu trời rét, tập trong nhà kín gió
• Thở chậm, êm, không há miệng hít lạnh

Ăn uống: ấm, đủ chất, đúng giờ

• Ưu tiên món hầm, canh ấm, cháo nóng
• Tránh rượu bia để “lấy ấm” (ấm giả, hại thật)
• Người tăng huyết áp: ăn nhạt, giữ thuốc theo bác sĩ

Giấc ngủ: ngủ sớm hơn một chút, giữ ấm bàn chân

• Đặc biệt người khó ngủ: ngâm chân nước ấm 10 phút trước ngủ (nếu không có bệnh lý cần kiêng), rồi lau khô, mang tất mỏng.

Thời điểm “giao mùa”: bà con cẩn thận nhất

Tuấn tôi thấy nhiều ca ốm rơi vào lúc giao mùa: nóng sang lạnh, mưa sang hanh, nồm ẩm kéo dài. Bà con cần làm 3 việc:

• Giảm cường độ tập 20–30% trong 3–5 ngày đầu đổi mùa
• Giữ cổ – ngực – bàn chân (ba vùng dễ nhiễm lạnh)
• Ăn ấm bụng, ngủ đủ, hạn chế thức khuya

Nếu bà con đang có dấu hiệu cảm: hắt hơi, sổ mũi, gai lạnh, đau mỏi… thì tạm tập rất nhẹ, ưu tiên thở êm và nghỉ.

Gợi ý lịch dưỡng sinh 7 ngày dễ làm cho bà con lớn tuổi

Bà con không cần phức tạp, cứ theo lịch này (điều chỉnh theo mùa như Tuấn tôi hướng dẫn ở trên):

• Thứ 2, 4, 6: đi bộ chậm 15–25 phút + thở 5 phút
• Thứ 3, 5: dưỡng sinh tại chỗ 15 phút (khởi động, vươn vai, xoay eo, xoa bóp khớp)
• Thứ 7: giãn cơ nhẹ + xoa bóp gối, thắt lưng 10 phút
• Chủ nhật: nghỉ chủ động (đi lại nhẹ trong nhà, thở 5 phút)

Quan trọng nhất là: tập xong thấy người ấm lên, dễ chịu, ngủ tốt hơn là đúng. Tập xong mà mệt rũ, chóng mặt, đau tăng là phải giảm ngay.

Những ai cần thận trọng khi dưỡng sinh theo mùa?

Bà con thuộc nhóm này nên tập nhẹ và theo dõi sát:

• Người tim mạch, tăng huyết áp, hay choáng
• Người thoát vị nặng, đau lan kèm tê yếu rõ
• Người tiểu đường có biến chứng bàn chân (chăm ngâm chân phải cẩn trọng)
• Người đang sốt, nhiễm trùng cấp, đang tiêu chảy

Dấu hiệu cần dừng tập và đi khám:

• Đau ngực, khó thở, choáng váng
• Tê yếu tăng nhanh
• Huyết áp tăng cao bất thường hoặc tụt nhiều

Lời nhắn của Tuấn tôi

Bà con nhớ giúp Tuấn tôi: dưỡng sinh theo mùa không phải làm cho cầu kỳ, mà là “biết thuận” để cơ thể đỡ mệt. Mùa nóng thì tập mát vừa, ngủ sớm. Mùa lạnh thì giữ ấm, khởi động kỹ. Mùa hanh khô thì dưỡng phổi, giữ họng. Mùa ẩm thì vận động vừa phải, ăn ấm bụng.

Nếu bà con nói rõ giúp Tuấn tôi: bà con đang quan tâm mùa nào nhất (xuân nồm ẩm, hè nóng mất ngủ, thu hanh khô viêm họng, hay đông đau xương khớp), Tuấn tôi sẽ viết riêng một bài chi tiết hơn, kèm bài tập phù hợp đúng tình trạng của bà con.