Hơn 20 năm làm nghề, tôi hiểu rằng người bệnh cần nhiều hơn một phương thuốc

Có người từng hỏi tôi:

“Hơn 20 năm gắn bó với nghề y, điều gì khiến ông cảm thấy tự hào nhất?”

Tôi đã suy nghĩ khá lâu.

Nếu chỉ nói về số năm làm nghề, những người bệnh từng gặp hay những kết quả đã đạt được, có lẽ vẫn chưa đủ. Bởi càng đi lâu trên con đường này, tôi càng nhận ra rằng làm nghề y không phải là hành trình chứng minh người thầy thuốc giỏi đến đâu. Đó là hành trình học cách hiểu một con người đang mang bệnh, hiểu những nỗi lo phía sau triệu chứng và giúp họ tìm lại niềm tin vào chính cơ thể mình.

Nhìn lại hơn 20 năm đã qua, điều khiến tôi trân trọng nhất không phải là người bệnh đã nhớ đến tên mình như thế nào.

Mà là sau một lần thăm khám, họ có hiểu cơ thể mình hơn hay không. Họ có biết vì sao bệnh kéo dài, vì sao đã điều trị nhiều lần nhưng vẫn tái phát và mình cần thay đổi điều gì để sức khỏe từng bước phục hồi hay không.

Người bệnh không thiếu sự cố gắng

Trong suốt những năm làm nghề, tôi đã gặp rất nhiều cô bác, anh chị sống cùng bệnh mạn tính suốt nhiều năm.

Có người đau xương khớp, uống hết loại thuốc này đến loại thuốc khác. Có người mất ngủ, thử đủ loại trà, thực phẩm hỗ trợ và những mẹo được truyền lại. Có người bị dạ dày, mề đay hay viêm xoang tái phát, cứ đỡ được một thời gian rồi bệnh lại quay về.

Điều khiến tôi day dứt nhất là phần lớn trong số họ đều đã rất cố gắng. Họ không thiếu sự kiên trì. Họ đã kiêng khem, uống thuốc, đi khám nhiều nơi, thay đổi sinh hoạt và tìm hiểu rất nhiều thông tin. Nhưng đôi khi, tất cả sự cố gắng ấy chỉ tập trung vào việc làm thế nào để triệu chứng nhanh chóng biến mất.

Đau thì tìm cách giảm đau.

Mất ngủ thì tìm cách ngủ được.

Ngứa thì tìm cách hết ngứa.

Đầy bụng, ợ nóng thì tìm cách giúp dạ dày dễ chịu hơn.

Những biện pháp đó có thể cần thiết và giúp người bệnh bớt khó chịu trong từng thời điểm. Nhưng nếu những rối loạn bên trong cơ thể chưa được nhìn nhận đầy đủ, vòng lặp “đỡ rồi tái phát” rất dễ tiếp tục.

Có những người đã điều trị rất lâu nhưng vẫn chưa từng được giải thích rõ:

Vì sao bệnh của mình lại kéo dài như vậy?

Vì sao cùng một bệnh nhưng người khác cải thiện nhanh hơn?

Vì sao kết quả kiểm tra không có bất thường nghiêm trọng nhưng cơ thể vẫn mệt mỏi, khó chịu?

Chính những câu hỏi ấy đã thay đổi cách tôi nhìn về vai trò của người làm nghề y.

Một đơn thuốc không thể thay thế việc hiểu cơ thể

Những năm đầu làm nghề, tôi cũng từng nghĩ rằng trách nhiệm quan trọng nhất của người thầy thuốc là xác định đúng bệnh và đưa ra phương thuốc phù hợp.

Điều đó không sai, nhưng theo thời gian, tôi nhận ra như vậy vẫn chưa đủ.

Người bệnh không chỉ cần biết mình phải dùng gì. Họ cần hiểu cơ thể đang gặp vấn đề gì, những yếu tố nào khiến bệnh hình thành, điều gì làm bệnh nặng thêm và quá trình phục hồi có thể diễn ra như thế nào.

Đặc biệt với những bệnh lý mạn tính, cùng một tên bệnh nhưng mỗi người lại có một cơ địa, thể trạng, bệnh nền, thói quen sinh hoạt và khả năng phục hồi khác nhau.

Hai người cùng bị mất ngủ nhưng nguyên nhân và biểu hiện có thể không giống nhau.

Hai người cùng đau dạ dày nhưng có người thường đau khi đói, có người đầy trướng sau ăn, có người lại chịu ảnh hưởng nhiều bởi căng thẳng và giấc ngủ.

Hai người cùng đau xương khớp nhưng mức độ khí huyết ứ trệ, thể trạng hư yếu và khả năng vận động cũng hoàn toàn khác nhau.

Nếu chỉ nhìn vào tên bệnh để áp dụng một hướng xử lý giống nhau cho tất cả, người bệnh rất dễ rơi vào tình trạng điều trị kéo dài nhưng không hiểu vì sao kết quả chưa như mong muốn.

Bởi vậy, quan điểm mà tôi luôn theo đuổi là:

Muốn điều trị đúng hướng, trước tiên phải hiểu đúng cơ thể.

Người thầy thuốc cần khám kỹ, hỏi kỹ và nhìn người bệnh như một hồ sơ sức khỏe riêng biệt. Sau khi đánh giá thể trạng và nguyên nhân, cần giải thích để người bệnh hiểu vì sao hướng điều trị này được lựa chọn, cần bao nhiêu thời gian theo dõi và bản thân họ phải phối hợp như thế nào.

Khi đã hiểu, người bệnh sẽ không còn quá hoang mang trước từng thay đổi nhỏ của cơ thể. Họ cũng không dễ bỏ cuộc chỉ vì chưa thấy hiệu quả tức thời.

Nghề y dạy tôi biết nói thật về giới hạn

Làm nghề càng lâu, tôi càng thận trọng trước những lời hứa.

Người đang mang bệnh, đặc biệt là người đã điều trị nhiều năm, luôn mong muốn có một câu trả lời chắc chắn. Tôi hiểu mong muốn ấy. Nhưng nghề y không cho phép người thầy thuốc tạo ra hy vọng bằng những lời khẳng định thiếu căn cứ.

Mỗi cơ thể có một tốc độ phục hồi khác nhau.

Có người đáp ứng tốt trong thời gian tương đối ngắn. Có người cần một quá trình dài hơn vì bệnh đã tồn tại nhiều năm, thể trạng suy yếu hoặc có nhiều bệnh lý đi kèm. Cũng có những trường hợp cần phối hợp nhiều phương pháp và được theo dõi sát để kịp thời điều chỉnh.

Bởi vậy, thay vì nói với người bệnh rằng họ chắc chắn sẽ khỏi trong một khoảng thời gian nào đó, tôi muốn nói rõ hơn về tình trạng thực tế, khả năng đáp ứng và những điều kiện cần thiết để việc điều trị đi đúng hướng.

Có thể một lời nói thật không tạo ra cảm giác phấn khởi ngay lập tức. Nhưng tôi tin rằng sự minh bạch mới là nền tảng của niềm tin lâu dài.

Người bệnh có quyền biết mình đang ở đâu trên hành trình phục hồi. Họ cũng cần được thông báo khi hướng điều trị chưa phù hợp, khi cần điều chỉnh hoặc khi tình trạng vượt ngoài phạm vi chuyên môn và cần được thăm khám tại cơ sở phù hợp hơn.

Với tôi, y đức không nằm ở những lời nói lớn lao. Y đức đôi khi chỉ đơn giản là không hứa điều mình chưa thể chắc chắn, không khiến người bệnh phụ thuộc vào một cá nhân và không đặt lợi ích của người làm nghề cao hơn sức khỏe của người bệnh.

Từ người làm nghề đến mong muốn xây dựng một mô hình bài bản

Sau hơn 20 năm tiếp xúc với người bệnh, tôi nhận ra một người thầy thuốc, dù nhiều kinh nghiệm đến đâu, cũng không nên trở thành điểm tựa duy nhất của cả một hệ thống điều trị.

Một ca bệnh mạn tính có thể liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau. Để đánh giá đầy đủ, cần có chuyên môn, quy trình, hồ sơ theo dõi và sự phối hợp của cả một đội ngũ. Đó cũng là lý do tôi cùng các bác sĩ, chuyên gia tại Nam Y Đỗ Minh Đường hướng đến xây dựng một mô hình phòng khám Y học cổ truyền bài bản hơn.

Nơi người bệnh không chỉ đến để nhận thuốc. Họ cần được thăm khám thực tế, đánh giá thể trạng, xây dựng hướng điều trị phù hợp và theo dõi trong suốt quá trình.

Tại đây, mỗi thành viên Hội đồng chuyên môn có một thế mạnh, kinh nghiệm và vai trò riêng. Những trường hợp cần trao đổi sẽ được nhìn nhận trên tinh thần phối hợp, thay vì đặt toàn bộ quyết định vào một cá nhân.

Tôi luôn cho rằng giá trị của một người làm nghề không giảm đi khi đứng trong một tập thể giỏi. Ngược lại, đó là lúc trách nhiệm với người bệnh được bảo đảm tốt hơn. Bởi người bệnh cần một hệ thống có khả năng đồng hành lâu dài, chứ không chỉ cần một cái tên để đặt niềm tin.

Giữ tinh thần Nam y, nhưng không giữ cách làm cũ

Tôi dành phần lớn cuộc đời mình để theo đuổi Y học cổ truyền, đặc biệt là những giá trị của Nam y Việt Nam. Nam y nhìn cơ thể trong mối liên hệ tổng thể. Một triệu chứng không tồn tại đơn lẻ mà chịu ảnh hưởng bởi thể trạng, tạng phủ, khí huyết, giấc ngủ, ăn uống, cảm xúc và môi trường sống.

Đây là một cách tiếp cận có nhiều giá trị, nhất là với việc chăm sóc và phục hồi sức khỏe lâu dài. Tuy nhiên, yêu quý những giá trị truyền thống không có nghĩa là giữ nguyên mọi cách làm của quá khứ.

Y học cổ truyền cần được thực hành minh bạch hơn, dễ hiểu hơn và có trách nhiệm hơn. Người bệnh cần biết ai là người thăm khám, cơ sở hoạt động như thế nào, hướng điều trị được xây dựng dựa trên căn cứ gì và quá trình tiến triển được theo dõi ra sao.

Kiến thức cổ truyền cần được giải thích bằng ngôn ngữ gần gũi, để người bệnh hiểu và có thể ứng dụng vào đời sống. Không nên biến Y học cổ truyền thành những câu chuyện huyền bí khiến người bệnh chỉ biết tin mà không biết vì sao mình tin.

Tôi mong Nam y được tôn trọng không phải vì những lời quảng bá lớn lao, mà vì cách nó được thực hành mỗi ngày:

Khám kỹ hơn.

Giải thích rõ hơn.

Điều trị phù hợp với từng người hơn.

Và có trách nhiệm đến cùng với những gì đã tư vấn cho người bệnh.

Điều còn lại sau hơn 20 năm

Hơn 20 năm làm nghề không khiến tôi cảm thấy mình đã biết đủ.

Ngược lại, càng làm lâu, tôi càng hiểu rằng cơ thể con người rất phức tạp và người thầy thuốc phải luôn học hỏi.

Mỗi người bệnh bước vào phòng khám đều mang theo một câu chuyện khác nhau. Có người mang theo nỗi đau thể chất. Có người mang theo cả sự thất vọng sau nhiều lần điều trị. Có người không còn mong khỏi nhanh, chỉ mong tìm được một người nói thật cho mình biết tình trạng hiện tại.

Những cuộc gặp ấy nhắc tôi rằng phía sau một hồ sơ bệnh án luôn là một con người đang cần được lắng nghe. Bởi vậy, nếu được nói về điều mình muốn làm trong những năm tiếp theo, tôi không mong trở thành một người được nhắc đến bằng những danh xưng lớn.

Tôi mong mình và đội ngũ Nam Y Đỗ Minh Đường có thể góp phần xây dựng một nơi mà người bệnh được đối xử tử tế, được thăm khám bài bản và được giải thích rõ ràng. Một nơi Y học cổ truyền giữ được bản sắc của mình nhưng được thực hành theo những chuẩn mực minh bạch, có quy trình và có trách nhiệm.

Và nếu sau một lần gặp gỡ, người bệnh có thể nói:

“Bây giờ tôi đã hiểu cơ thể mình đang gặp vấn đề gì và biết mình cần đi tiếp theo hướng nào”, thì với tôi, đó đã là một kết quả rất đáng trân trọng.

Bởi sau hơn 20 năm làm nghề, điều tôi muốn trao cho người bệnh không chỉ là một phương thuốc. Mà còn là sự thấu hiểu, một hướng đi phù hợp và niềm tin rằng cơ thể mình vẫn có thể từng bước phục hồi khi được chăm sóc đúng cách.

Lương y Đỗ Minh Tuấn
Thành viên Hội đồng chuyên môn Nam Y Đỗ Minh Đường