Nghề Thuốc Và Bài Học Về Sự Công Bằng

Bà con thân mến, Tuấn tôi làm nghề thuốc đến nay cũng đã hơn 20 năm. Càng đi qua nhiều năm tháng, càng gặp nhiều phận người, Tuấn tôi càng thấm một điều: nghề thuốc dạy mình bài học về sự công bằng sâu sắc hơn bất kỳ sách vở nào.

Công bằng ở đây không phải là chia đều mọi thứ như nhau. Mà là đối xử với mỗi người bệnh bằng cái tâm ngay thẳng, không thiên vị, không định kiến, không để tiền bạc hay địa vị làm lệch đi cán cân lương tri.

Bà con hỏi Tuấn tôi: “Làm nghề thuốc, có thật sự công bằng được không khi mỗi người một hoàn cảnh?”. Tuấn tôi xin thưa: chính vì mỗi người một hoàn cảnh, nên người thầy thuốc lại càng phải giữ cho mình sự công bằng.

Khi bệnh tật không phân biệt giàu nghèo

Tại Nhà thuốc Đỗ Minh Đường, Tuấn tôi từng tiếp một doanh nhân đi xe sang, cũng từng bắt mạch cho một cụ già bán rau ngoài chợ. Người thì vest chỉnh tề, người thì áo nâu sờn vai. Nhưng khi đặt tay lên mạch, Tuấn tôi chỉ còn nhìn thấy một điều: một cơ thể đang mất cân bằng, một nỗi lo lắng đang chờ được giải tỏa.

Bệnh tật không hỏi bà con làm nghề gì. Không hỏi tài khoản có bao nhiêu tiền. Không hỏi địa vị xã hội ra sao. Cái đau đầu của người giàu cũng nhức như cái đau đầu của người nghèo. Cơn hen về đêm của một đứa trẻ nông thôn cũng khiến cha mẹ nó mất ngủ như bất kỳ gia đình nào nơi phố thị.

Chính vì thế, người thầy thuốc nếu để lòng mình dao động theo hoàn cảnh của bệnh nhân, thì đã tự đánh mất sự công bằng ngay từ phút đầu tiên.

Công bằng trong từng cái bắt mạch

Tuấn tôi vẫn luôn giữ một nguyên tắc: Dù nhà thuốc hôm ấy đông đến mấy, dù ngoài kia còn bao nhiêu việc chờ, thì khi ngồi trước một bệnh nhân, Tuấn tôi chỉ có một việc duy nhất — lắng nghe và bắt mạch cho thật kỹ.

Đông y có “tứ chẩn”: vọng – văn – vấn – thiết. Không thể vì người này quen biết mà hỏi qua loa. Không thể vì người kia ít tiền mà bắt mạch vội vàng. Công bằng trong nghề thuốc bắt đầu từ sự cẩn trọng.

Có những người chỉ đến để hỏi cho yên tâm. Có những người đã đi qua nhiều nơi, uống nhiều thuốc mà chưa khỏi. Nếu mình vội vàng, mình có thể kê đơn nhanh hơn. Nhưng liệu như vậy có công bằng với sức khỏe của họ không? Tuấn tôi nghĩ, không.

Khi tiền bạc thử thách lòng người thầy thuốc

Tuấn tôi nói điều này có thể bà con nghe sẽ suy nghĩ: nghề thuốc cũng phải sống, cũng phải lo cơm áo. Nhưng nếu để tiền bạc dẫn đường, thì rất dễ đánh mất chính mình.

Có người sẵn sàng trả cao, miễn sao khỏi nhanh. Có người chỉ dè dặt hỏi: “Thầy ơi, có cách nào tiết kiệm hơn không?”. Nếu người thầy thuốc nhìn vào túi tiền trước khi nhìn vào bệnh, thì sự công bằng đã nghiêng lệch.

Tuấn tôi từng chứng kiến những trường hợp bệnh nhẹ nhưng bị làm cho phức tạp lên để kéo dài điều trị. Ngược lại, cũng có người bệnh nặng mà lại được trấn an qua loa vì “khó theo”.

Tuấn tôi tự nhắc mình mỗi ngày: Bài thuốc phải dựa trên bệnh, không dựa trên khả năng chi trả.

Có những trường hợp, Tuấn tôi điều chỉnh thang thuốc cho phù hợp điều kiện của bà con, nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả. Có những hoàn cảnh thật sự khó khăn, mình giúp được chút nào hay chút ấy. Không phải để kể công, mà để lòng mình nhẹ nhõm.

Công bằng không có nghĩa là cứng nhắc. Công bằng là đặt lợi ích của người bệnh lên trước, trong khả năng cho phép.

Công bằng với bệnh nhân – nhưng cũng phải công bằng với chính mình

Có một điều Tuấn tôi học được sau nhiều năm: Nếu chỉ biết hy sinh mà không giữ gìn sức khỏe, tinh thần của bản thân, thì người thầy thuốc cũng không còn đủ vững vàng để cứu người khác.

Nghề thuốc đôi khi khiến mình dễ áy náy. Có bệnh nhân tiến triển chậm, mình trăn trở.
Có người tái phát vì không kiêng khem, mình suy nghĩ mãi. Nhưng Tuấn tôi nhận ra: mình phải công bằng với chính mình. Mình làm hết trách nhiệm, tư vấn kỹ lưỡng, theo sát phác đồ — còn việc người bệnh có tuân thủ hay không, đó là sự lựa chọn của họ.

Nếu cứ ôm hết mọi gánh nặng vào lòng, người thầy thuốc sẽ dần kiệt sức. Công bằng với chính mình là làm hết tâm – hết sức – nhưng không tự dằn vặt những điều vượt ngoài khả năng.

Công bằng trong lời nói

Lời nói của người thầy thuốc có sức nặng lắm, bà con ạ. Một câu “không sao đâu” có thể làm người bệnh yên tâm. Nhưng nếu nói vậy khi tình trạng không hề đơn giản, thì đó lại là sự thiếu công bằng với sự thật.

Ngược lại, nếu nói quá lên mức độ nghiêm trọng để người bệnh sợ hãi, thì cũng là đánh vào tâm lý. Tuấn tôi luôn chọn cách nói trung thực nhưng nhẹ nhàng. Bệnh đến đâu, nói đến đó.
Khả năng cải thiện thế nào, chia sẻ rõ ràng.

Công bằng trong lời nói chính là không thổi phồng, không che giấu, không đánh đổi niềm tin lấy lợi ích trước mắt.

Nghề thuốc – cán cân của lương tâm

Có người hỏi Tuấn tôi: “Làm nghề thuốc mấy chục năm, điều gì khiến thầy tự hào nhất?”. Tuấn tôi không nghĩ đến những bài thuốc gia truyền, cũng không nghĩ đến danh tiếng. 

Điều khiến Tuấn tôi thấy bình an là mỗi tối về, có thể tự hỏi mình: “Hôm nay mình đã công bằng với bệnh nhân chưa?”

Nếu câu trả lời là có, thì dù ngày đó có mệt đến đâu, lòng vẫn nhẹ. Nghề thuốc giống như đứng giữa một chiếc cân. Một bên là lợi ích cá nhân. Một bên là sức khỏe, niềm tin của bà con. Chỉ cần lệch một chút thôi, hậu quả không chỉ là một đơn thuốc sai, mà là sự tổn thương niềm tin.

Lời gửi bà con

Tuấn tôi chia sẻ điều này không phải để nói mình hoàn hảo. Làm nghề mấy chục năm, vẫn có lúc tự nhắc mình phải nhìn lại. Nhưng Tuấn tôi tin rằng: Khi người thầy thuốc giữ được sự công bằng trong tâm, thì bài thuốc mới có linh hồn.

Bà con khi đi khám bệnh, đừng ngại đặt câu hỏi. Đừng ngại chia sẻ thật tình trạng của mình. Sự công bằng trong điều trị cũng cần đến sự hợp tác từ cả hai phía.

Nghề thuốc dạy Tuấn tôi rằng: Giàu – nghèo rồi cũng chỉ là tạm thời. Danh – lợi rồi cũng qua đi. Chỉ có chữ “tâm” và sự công bằng là thứ còn lại lâu dài.

Nếu một ngày nào đó Tuấn tôi không còn ngồi bắt mạch nữa, điều mong mỏi nhất không phải là được nhớ đến như một lương y giỏi, mà là một người đã cố gắng sống và làm nghề một cách ngay thẳng.

Bởi suy cho cùng, công bằng không chỉ là bài học của nghề thuốc. Đó là bài học của cả một đời người.