Cái Giá Của Một Vị Thuốc Sạch

Bà con vẫn hay nói với Tuấn tôi: “Thuốc nam thì toàn cây cỏ ngoài vườn, sao mà không sạch được?”. Nghe qua thì thấy cũng có lý. Nhưng làm nghề lâu năm rồi, Tuấn tôi hiểu rằng, giữa “cây thuốc” và “vị thuốc sạch” là một quãng đường rất dài.

Cây thuốc có thể mọc ngoài tự nhiên. Nhưng vị thuốc dùng để chữa bệnh cho bà con thì không thể chỉ dựa vào chuyện… nó là cây cỏ.

Đất trồng ở đâu? Có nhiễm hóa chất hay không? Có bị phun thuốc bảo vệ thực vật không? Có thu hái đúng thời điểm không? Có sơ chế đúng quy chuẩn không? Có bị trộn lẫn tạp chất hay pha thêm chất bảo quản để giữ màu không?

Chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo, vị thuốc đó đã không còn “sạch” đúng nghĩa nữa.

Làm nghề y, nhất là Đông y, Tuấn tôi luôn tự nhắc mình: chữa bệnh cho bà con là đang đưa vào cơ thể họ những thứ đi thẳng vào tạng phủ. Nếu dược liệu không đảm bảo, thì đừng nói tới chuyện chữa lành.

Và để có một vị thuốc sạch, cái giá phải trả không hề nhỏ.

Cái giá của vùng trồng đạt chuẩn

Một vị thuốc sạch bắt đầu từ mảnh đất.

Không phải đất nào cũng trồng được dược liệu đạt chất lượng. Đất phải sạch tồn dư kim loại nặng, không bị ô nhiễm nguồn nước, không nằm gần khu công nghiệp, không bị ảnh hưởng bởi hóa chất nông nghiệp xung quanh.

Để tìm được vùng đất như vậy, phải khảo sát, phải kiểm định, phải thử nghiệm nhiều lần. Có những vùng tưởng là phù hợp, nhưng khi đem mẫu đất đi xét nghiệm lại không đạt.

Nếu trồng theo hướng an toàn, bà con trồng dược liệu phải chấp nhận:

• Không dùng thuốc diệt cỏ hóa học.
• Không phun thuốc kích thích tăng trưởng.
• Không dùng phân hóa học liều cao.

Điều đó đồng nghĩa với việc năng suất có thể thấp hơn, thời gian chăm sóc dài hơn, công sức bỏ ra nhiều hơn.

Một ruộng dược liệu trồng theo hướng sạch có thể cho sản lượng ít hơn 20–30% so với cách trồng thông thường. Nhưng Tuấn tôi vẫn chọn cách khó hơn, bởi chỉ có vậy mới giữ được trọn vẹn dược tính của vị thuốc.

Đó là cái giá đầu tiên: chi phí cao hơn, lợi nhuận chậm hơn, nhưng đổi lại là sự an tâm.

Tại Nhà thuốc Đỗ Minh Đường, Tuấn tôi đã chủ động kết hợp cùng các hợp tác xã dược liệu ở Hòa Bình, khu vực Gia Lâm (Hà Nội) và Hưng Yên để phát triển các vườn thuốc đạt tiêu chuẩn riêng. Nhờ đó, chúng tôi có nguồn cung cấp dược liệu đạt chuẩn cho các bài thuốc nam mà tôi kê đơn cho bà con.

Cái giá của thời gian

Bà con có biết không, nhiều loại dược liệu không thể thu hoạch sớm nếu muốn đạt đủ hàm lượng hoạt chất.

Ví dụ, có những cây phải đủ ba năm tuổi mới đào củ. Có những vị phải chờ đúng mùa, đúng tiết khí mới thu hái thì mới đủ “khí”, đủ “vị”. Nếu nóng vội, thu sớm để quay vòng vốn nhanh, chất lượng dược liệu sẽ giảm đi rất nhiều.

Tuấn tôi từng chứng kiến không ít nơi vì áp lực kinh tế mà rút ngắn thời gian trồng, thu hoạch non. Khi đem sắc lên, nước thuốc nhạt, mùi vị không tròn, hiệu quả điều trị cũng không như mong muốn.

Một vị thuốc sạch không chỉ sạch về hóa chất, mà còn phải “chín” về thời gian. Chờ đợi nghĩa là vốn bị chôn lâu hơn. Chờ đợi nghĩa là xoay vòng chậm hơn. Chờ đợi nghĩa là phải chấp nhận thiệt thòi trước mắt. Nhưng làm nghề thuốc, nếu chỉ tính toán ngắn hạn, thì rất khó giữ được chữ tâm.

Cái giá của quy trình sơ chế và bảo quản

Nhiều bà con nghĩ rằng hái về, phơi khô là xong. Thực tế không đơn giản vậy. Dược liệu sau khi thu hái phải:

• Làm sạch đúng cách, tránh nhiễm chéo.
• Sấy ở nhiệt độ phù hợp để không mất hoạt chất.
• Bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm mốc.

Chỉ cần độ ẩm vượt mức cho phép, dược liệu có thể sinh nấm mốc mà mắt thường không dễ nhận ra. Có những loại mốc sinh độc tố rất nguy hiểm cho gan.

Để kiểm soát được điều này, phải đầu tư kho bảo quản đạt chuẩn, phải kiểm định định kỳ, phải loại bỏ ngay những lô không đạt.

Mỗi lần loại bỏ một lô dược liệu là một lần đau. Bởi đó là tiền bạc, là công sức của cả quá trình trồng trọt. Nhưng nếu vì tiếc mà giữ lại, thì cái giá bà con phải trả còn lớn hơn rất nhiều. Tuấn tôi luôn chọn cách loại bỏ. Mất tiền có thể làm lại, nhưng mất niềm tin thì rất khó lấy lại.

Cái giá của sự minh bạch

Một vị thuốc sạch không chỉ cần sạch thật, mà còn phải chứng minh được mình sạch. Điều đó đồng nghĩa với việc phải kiểm nghiệm chất lượng, phải có hồ sơ nguồn gốc rõ ràng, phải sẵn sàng cho kiểm tra bất cứ lúc nào.

Chi phí cho kiểm định, xét nghiệm, chứng nhận không hề nhỏ. Nhưng đó là điều bắt buộc nếu muốn đi đường dài. Có những nơi vì muốn giảm giá thành nên bỏ qua khâu này. Giá thuốc rẻ hơn thật, nhưng rủi ro thì người dùng phải gánh.

Tuấn tôi hiểu rằng, bà con nhiều khi cũng so sánh giá. Nhưng giá thấp hơn vài chục nghìn chưa chắc đã là lợi. Nếu dược liệu không đảm bảo, dùng lâu dài có thể ảnh hưởng đến gan, thận, hệ tiêu hóa.

Làm nghề thuốc, không thể đánh đổi sự an toàn của người bệnh lấy lợi nhuận.

Cái giá của việc nói không với dược liệu trôi nổi

Thị trường dược liệu hiện nay rất đa dạng. Có những lô hàng giá rẻ hơn rất nhiều so với mặt bằng chung. Chỉ cần nhắm mắt làm ngơ, chi phí đầu vào có thể giảm mạnh. Nhưng Tuấn tôi chưa bao giờ cho phép mình làm điều đó.

Dược liệu trôi nổi không rõ nguồn gốc có thể:

• Bị tẩm lưu huỳnh để giữ màu.
• Bị trộn lẫn tạp chất để tăng trọng lượng.
• Bị phun hóa chất để bảo quản lâu hơn.

Nếu đem những thứ đó sắc cho bà con uống, thì lương tâm người thầy thuốc để ở đâu? Nói không với dược liệu giá rẻ đồng nghĩa với việc chấp nhận giá thành cao hơn, áp lực tài chính lớn hơn. Nhưng đó là cái giá cần phải trả để giữ được chữ “sạch”.

Bà con đang trả tiền cho điều gì?

Nhiều người hỏi Tuấn tôi: “Sao thuốc sạch lại giá cao hơn?”. Tuấn tôi thường nói thẳng: bà con không chỉ trả tiền cho vài vị thuốc trong gói thang. Bà con đang trả tiền cho:

• Vùng trồng đạt chuẩn.
• Thời gian chờ đợi đủ tuổi cây.
• Quy trình sơ chế nghiêm ngặt.
• Kho bảo quản đạt tiêu chuẩn.
• Kiểm định chất lượng định kỳ.
• Và quan trọng nhất là sự an tâm.

Khi uống một thang thuốc sạch, bà con có thể yên tâm rằng cơ thể mình không phải gánh thêm độc tố nào khác ngoài bệnh tật đang có.

Trong Đông y, nguyên tắc điều trị là “phù chính khu tà” – nâng cao chính khí để đẩy lùi tà khí. Nếu bản thân vị thuốc đã không sạch, thì làm sao có thể giúp cơ thể mạnh lên?

Giữ sạch – giữ nghề

Tuấn tôi vẫn luôn tâm niệm rằng, làm thuốc sạch không chỉ là trách nhiệm với bà con, mà còn là cách giữ nghề cho con cháu sau này.

Nếu vì lợi nhuận trước mắt mà buông lỏng chất lượng, thì vài năm có thể lời thật. Nhưng khi niềm tin mất đi, nghề thuốc cũng khó mà tồn tại.

Cái giá của một vị thuốc sạch có thể là:

• Lợi nhuận ít hơn.
• Công sức nhiều hơn.
• Áp lực lớn hơn.

Nhưng đổi lại là sự thanh thản khi nhìn bà con khỏe lên từng ngày. Tuấn tôi chọn con đường khó, không phải để làm thương hiệu cho đẹp, mà để khi kê đơn cho bà con, lòng mình không vướng bận.

Bởi cuối cùng, cái giá lớn nhất không nằm ở tiền bạc, mà nằm ở chữ “tâm”. Nếu còn giữ được chữ tâm, còn giữ được vị thuốc sạch, thì nghề thuốc vẫn còn chỗ đứng. Và Tuấn tôi tin rằng, bà con cũng sẽ cảm nhận được điều đó – không chỉ qua lời nói, mà qua chính hiệu quả điều trị và sự an toàn trong từng thang thuốc mình uống.